Liên thông dữ liệu y tế đã được nhắc đến nhiều năm nay như một mục tiêu quan trọng của chuyển đổi số. Tuy nhiên, trên thực tế, tiến trình này vẫn diễn ra chậm và thiếu đồng bộ. Trong khi đó, nhu cầu khám chữa bệnh ngày càng tăng, bệnh mạn tính gia tăng, chi phí y tế leo thang và yêu cầu quản lý ngày càng phức tạp. Việc trì hoãn liên thông dữ liệu y tế không còn là lựa chọn an toàn, mà đang trở thành rào cản lớn đối với hiệu quả và tính bền vững của hệ thống y tế.
Dữ liệu vẫn bị “giam giữ” trong từng cơ sở
Hiện nay, dữ liệu y tế phần lớn vẫn nằm trong phạm vi của từng cơ sở khám chữa bệnh. Mỗi bệnh viện, phòng khám sử dụng một hệ thống riêng, với cấu trúc dữ liệu và cách vận hành khác nhau. Điều này khiến dữ liệu khó được chia sẻ, dù về mặt kỹ thuật hoàn toàn có thể kết nối.
Hệ quả là người bệnh đi khám ở nhiều nơi nhưng dữ liệu không đi cùng họ. Bác sĩ ở tuyến sau không có đầy đủ thông tin tiền sử, phải dựa vào khai báo chủ quan hoặc làm lại các xét nghiệm cần thiết. Dữ liệu được tạo ra nhiều, nhưng giá trị khai thác lại thấp vì bị chia cắt.
Trì hoãn liên thông đồng nghĩa với chấp nhận rủi ro
Khi dữ liệu không liên thông, rủi ro y khoa gia tăng theo thời gian. Việc thiếu thông tin về dị ứng thuốc, tiền sử điều trị, bệnh nền có thể dẫn đến quyết định lâm sàng chưa tối ưu. Trong những trường hợp cấp cứu, sự thiếu hụt dữ liệu còn có thể ảnh hưởng trực tiếp đến an toàn người bệnh.
Ở góc độ hệ thống, trì hoãn liên thông cũng đồng nghĩa với chấp nhận lãng phí: xét nghiệm trùng lặp, thời gian điều trị kéo dài, chi phí bảo hiểm tăng. Những chi phí này không phải lúc nào cũng nhìn thấy ngay, nhưng tích lũy thành gánh nặng lớn cho xã hội.
Liên thông không chỉ để “xem cho biết”
Một quan niệm sai lầm phổ biến là liên thông dữ liệu chỉ để “tham khảo” thông tin cũ. Thực tế, liên thông là nền tảng để nâng cao chất lượng chăm sóc y tế. Khi bác sĩ có cái nhìn toàn diện về lịch sử bệnh, họ có thể đưa ra quyết định chính xác hơn, giảm thử – sai trong điều trị.
Đối với quản lý y tế, dữ liệu liên thông cho phép đánh giá hiệu quả điều trị, theo dõi xu hướng bệnh tật, và chủ động xây dựng các chương trình y tế dự phòng. Đối với người dân, dữ liệu liên thông giúp họ không phải “bắt đầu lại từ đầu” mỗi lần đi khám.
Rào cản lớn nhất nằm ở đâu?
Công nghệ không còn là rào cản chính. Hạ tầng lưu trữ, bảo mật, chuẩn kết nối đã phát triển mạnh. Vấn đề lớn nhất nằm ở chuẩn dữ liệu, cơ chế chia sẻ và tư duy triển khai.
Khi mỗi hệ thống được xây dựng theo một cách riêng, việc kết nối trở nên phức tạp và tốn kém. Bên cạnh đó, dữ liệu y tế là dữ liệu nhạy cảm, nên nếu không có cơ chế phân quyền, giám sát và pháp lý rõ ràng, các đơn vị sẽ e ngại chia sẻ.
Trì hoãn liên thông, vì vậy, không phải do thiếu công nghệ, mà do chưa thống nhất được cách làm.
Liên thông để phục vụ y tế dự phòng
Một trong những giá trị lớn nhất của liên thông dữ liệu là khả năng chuyển dịch từ “chữa bệnh” sang “phòng bệnh”. Khi dữ liệu sức khỏe được tích lũy và phân tích theo thời gian, hệ thống y tế có thể nhận diện sớm các nhóm nguy cơ, can thiệp kịp thời và giảm chi phí điều trị về lâu dài.
Nếu tiếp tục trì hoãn liên thông, y tế sẽ khó thoát khỏi vòng xoáy quá tải: bệnh nhân đông, bác sĩ mệt mỏi, chi phí tăng cao. Ngược lại, liên thông dữ liệu tạo điều kiện để chăm sóc sức khỏe chủ động và liên tục.
Liên thông không đồng nghĩa với mất kiểm soát
Một lo ngại phổ biến là liên thông dữ liệu sẽ làm tăng nguy cơ lộ lọt thông tin. Tuy nhiên, liên thông đúng cách không phải là “mở toang” dữ liệu, mà là chia sẻ có kiểm soát. Dữ liệu chỉ được truy cập bởi đúng người, đúng mục đích, trong phạm vi được cấp quyền.
Với cơ chế phân quyền, mã hóa và nhật ký truy cập, hệ thống liên thông có thể còn an toàn hơn so với việc lưu trữ phân tán bằng giấy tờ hoặc các phần mềm rời rạc.
Cần một cách tiếp cận ở tầm hệ sinh thái
Liên thông dữ liệu y tế không thể được giải quyết bởi từng đơn vị riêng lẻ. Nó đòi hỏi cách tiếp cận ở tầm hệ sinh thái, với các chuẩn chung, hạ tầng trung gian và sự phối hợp giữa nhà nước, cơ sở y tế và doanh nghiệp công nghệ.
Trong bối cảnh đó, các nền tảng trung gian đóng vai trò quan trọng trong việc kết nối các hệ thống khác nhau mà không làm gián đoạn hoạt động hiện tại. Vicareon theo đuổi hướng tiếp cận này, coi liên thông dữ liệu là nền móng để xây dựng y tế số toàn diện, bền vững và có thể mở rộng.
Trì hoãn hôm nay, trả giá ngày mai
Mỗi năm trôi qua mà dữ liệu y tế chưa được liên thông là mỗi năm hệ thống y tế tiếp tục chịu rủi ro, lãng phí và áp lực gia tăng. Trong bối cảnh dân số già hóa, bệnh mạn tính tăng nhanh và nguồn lực y tế có hạn, trì hoãn liên thông dữ liệu y tế đồng nghĩa với trì hoãn cải thiện chất lượng chăm sóc sức khỏe.
Liên thông không phải là mục tiêu xa vời, mà là bước đi cần thiết và cấp bách. Càng sớm triển khai một cách bài bản, hệ thống y tế càng sớm tận dụng được giá trị của dữ liệu – vì người bệnh, vì bác sĩ và vì sự bền vững của toàn xã hội.