Liên thông bệnh án điện tử (EMR) được xem là mục tiêu quan trọng của chuyển đổi số y tế. Tuy nhiên, dù đã được nhắc đến trong nhiều năm, liên thông EMR tại Việt Nam vẫn gặp rất nhiều khó khăn. Không ít ý kiến cho rằng nguyên nhân nằm ở công nghệ chưa đủ mạnh hoặc hạ tầng chưa sẵn sàng. Thực tế, công nghệ không phải là thách thức lớn nhất của liên thông EMR. Vấn đề cốt lõi nằm sâu hơn, ở cách tiếp cận, tổ chức và tư duy triển khai.
Công nghệ đã sẵn sàng hơn chúng ta nghĩ
Nếu nhìn thuần túy về mặt kỹ thuật, liên thông EMR không còn là bài toán quá mới hay quá khó. Các công nghệ về lưu trữ dữ liệu, kết nối API, chuẩn trao đổi thông tin, bảo mật và phân quyền đã được sử dụng rộng rãi trong nhiều lĩnh vực khác.
Ngay trong y tế, nhiều hệ thống đã chứng minh khả năng kết nối và chia sẻ dữ liệu ở quy mô lớn. Điều đó cho thấy, việc liên thông EMR không bị giới hạn bởi năng lực công nghệ, mà bởi cách chúng ta tổ chức và vận hành hệ thống.
Chuẩn dữ liệu – điểm nghẽn đầu tiên
Thách thức rõ ràng nhất của liên thông EMR nằm ở chuẩn dữ liệu. Khi mỗi cơ sở y tế, mỗi phần mềm sử dụng một cấu trúc dữ liệu khác nhau, việc kết nối trở nên phức tạp và tốn kém.
Liên thông không chỉ là “kết nối được”, mà là hiểu được dữ liệu của nhau. Nếu không có chuẩn chung về cách ghi nhận chẩn đoán, xét nghiệm, thuốc, chỉ số lâm sàng, dữ liệu dù được truyền đi cũng khó khai thác hiệu quả.
Chuẩn dữ liệu vì thế không phải chi tiết kỹ thuật nhỏ, mà là nền móng của liên thông EMR.
Tư duy “đóng” dữ liệu trong từng hệ thống
Một rào cản lớn khác là tư duy giữ dữ liệu trong phạm vi cơ sở hoặc nhà cung cấp. Nhiều hệ thống được thiết kế theo hướng khép kín, khó xuất dữ liệu hoặc kết nối với nền tảng khác.
Tư duy này xuất phát từ nhiều nguyên nhân: lo ngại về bảo mật, trách nhiệm pháp lý, chi phí tích hợp, hoặc lợi ích kinh doanh. Tuy nhiên, khi mỗi bên giữ dữ liệu cho riêng mình, liên thông chỉ tồn tại trên giấy.
Trong bối cảnh y tế hiện đại, dữ liệu không thể là tài sản bị “giam giữ” trong từng hệ thống, mà cần được quản lý như tài nguyên chung, chia sẻ có kiểm soát.
Liên thông không có nghĩa là chia sẻ vô điều kiện
Một hiểu lầm phổ biến là liên thông đồng nghĩa với “mở toàn bộ dữ liệu”. Thực tế, liên thông EMR là chia sẻ có chọn lọc và có kiểm soát.
Liên thông đúng nghĩa cần trả lời rõ các câu hỏi:
-
Ai được truy cập dữ liệu?
-
Truy cập dữ liệu nào?
-
Trong thời gian bao lâu?
-
Với mục đích gì?
Nếu không có cơ chế phân quyền và giám sát rõ ràng, liên thông sẽ vấp phải sự e ngại chính đáng từ các cơ sở y tế và người dân.
Quy trình vận hành chưa sẵn sàng cho liên thông
Ngay cả khi công nghệ và chuẩn dữ liệu đã có, quy trình vận hành vẫn là một thách thức lớn. Liỏng thông EMR đòi hỏi thay đổi cách làm việc: từ nhập liệu, cập nhật dữ liệu, đến cách sử dụng dữ liệu trong khám chữa bệnh.
Nếu quy trình vẫn dựa nhiều vào giấy tờ, nhập liệu thủ công hoặc xử lý ngoài hệ thống, dữ liệu liên thông sẽ không đầy đủ và không đáng tin cậy. Khi đó, liên thông chỉ mang tính hình thức, không tạo ra giá trị thực.
Con người – yếu tố quyết định thành bại
Cuối cùng, con người mới là thách thức lớn nhất của liên thông EMR. Bác sĩ, điều dưỡng, nhân viên y tế là những người trực tiếp tạo ra và sử dụng dữ liệu. Nếu họ không được đào tạo, không hiểu lợi ích hoặc không tin tưởng hệ thống, liên thông sẽ khó vận hành hiệu quả.
Liên thông EMR không thể thành công nếu chỉ triển khai từ trên xuống. Nó cần sự tham gia, đồng thuận và chủ động từ người sử dụng ở tuyến đầu.
Liên thông để giải quyết vấn đề gì?
Một câu hỏi quan trọng thường bị bỏ qua là: liên thông EMR để làm gì?. Nếu liên thông chỉ để “đáp ứng yêu cầu”, hệ thống sẽ khó duy trì.
Liên thông cần gắn với những giá trị cụ thể:
-
Giảm trùng lặp xét nghiệm
-
Nâng cao an toàn người bệnh
-
Hỗ trợ điều trị liên tục
-
Phát triển y tế dự phòng
Khi người sử dụng thấy rõ lợi ích, liên thông mới có động lực vận hành bền vững.
Cần cách tiếp cận hệ sinh thái
Liên thông EMR không thể được giải quyết bởi từng cơ sở hay từng phần mềm riêng lẻ. Nó đòi hỏi cách tiếp cận hệ sinh thái, nơi các hệ thống khác nhau có thể kết nối thông qua chuẩn chung và nền tảng trung gian.
Trong mô hình này, mỗi bên vẫn giữ quyền kiểm soát dữ liệu của mình, nhưng có thể chia sẻ dữ liệu khi cần, theo quy định và lợi ích chung. Đây là hướng tiếp cận được nhiều quốc gia áp dụng để tránh tình trạng “mạnh ai nấy làm”.
Góc nhìn từ thực tiễn y tế số
Từ thực tiễn triển khai, nhiều đơn vị nhận ra rằng liên thông EMR không phải bài toán kỹ thuật thuần túy, mà là bài toán tổ chức và chiến lược dài hạn. Vicareon theo đuổi cách tiếp cận này, tập trung vào xây dựng nền tảng dữ liệu mở, chuẩn hóa và có khả năng tích hợp, thay vì phát triển các hệ thống đóng.
Cách tiếp cận này giúp liên thông EMR trở thành quá trình tiến hóa tự nhiên của hệ thống, thay vì cú “nhảy vọt” đầy rủi ro.
Không tháo đúng nút thắt sẽ khó đi xa
Liên thông EMR là điều kiện cần để y tế số phát triển bền vững, nhưng chỉ thành công khi nhận diện đúng thách thức cốt lõi. Công nghệ chỉ là công cụ; chuẩn dữ liệu, tư duy mở, quy trình phù hợp và sự đồng thuận của con người mới là yếu tố quyết định.
Nếu tiếp tục nhìn liên thông EMR như bài toán kỹ thuật đơn lẻ, hệ thống y tế sẽ tiếp tục gặp khó khăn và tốn kém. Ngược lại, khi liên thông được đặt trong chiến lược hệ sinh thái và lấy giá trị thực làm trung tâm, EMR mới thực sự phát huy vai trò nền tảng của y tế số.